Một bài nói chuyện tại Hatch Conference của Jenny Wen (Design Lead tại Anthropic, cựu Director of Design tại Figma) về vì sao “trust the process” không còn phù hợp trong bối cảnh AI.


Nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=4u94juYwLLM

Tóm tắt:
TL;DR - Vì sao designer không thể chỉ “trust the process” nữa?

  • Quy trình thiết kế truyền thống (research → persona → journey → problem → solution) không sai, nhưng không còn phù hợp để áp dụng cứng nhắc trong thực tế hiện nay.
  • AI tăng tốc prototyping khiến PM/engineer và designer đều có thể dựng solution rất nhanh, trong khi team nhỏ hơn nhưng phải làm nhiều hơn.
  • Vấn đề lớn nhất là tôn thờ process artifact (persona, journey map…) thay vì tập trung vào trải nghiệm cuối cùng. Người dùng không quan tâm bạn làm đúng quy trình, họ chỉ quan tâm sản phẩm có tốt hay không.
  • Great work trong thực tế thường không đi theo process chuẩn, mà đến từ:
    • bắt đầu từ solution khi công nghệ mở ra khả năng mới
    • iterate rất sâu vào chi tiết (craft, quality)
    • dùng intuition được rèn luyện từ feedback, research và data
    • bỏ bớt hoặc remix process cho đúng bối cảnh
    • thiết kế để tạo delight, không chỉ để “giải problem”
  • Cộng đồng nhìn chung đồng tình, nhưng lưu ý:
    • Process vẫn hữu ích cho junior, team mới hoặc bài toán rủi ro cao (như training wheels)
    • Intuition chỉ hiệu quả khi đã hiểu rõ problem space
      Kết luận:
      Không có design process đúng cho mọi dự án. Trong kỷ nguyên AI, thứ cần “trust” không còn là process, mà là judgment, taste và trách nhiệm của chính designer với chất lượng đầu ra.

Vì sao designer không thể “trust the process” như trước nữa?

Trong nhiều năm, designer được dạy rằng chỉ cần “trust the process” là sẽ làm ra sản phẩm tốt.

Quy trình quen thuộc thường trông như sau: Research → Persona → Journey Map → Problem Statement → Ideate → Wireframe → Test → Polish

Trong bài nói chuyện tại Hatch Conference, Jenny Wen (Design Lead tại Anthropic, cựu Director of Design tại Figma) cho rằng:

quy trình này không còn phản ánh đúng thực tế làm sản phẩm hiện đại. Không phải vì design process “sai”, mà vì bối cảnh đã thay đổi quá nhanh.

Bối cảnh mới: vì sao quy trình cũ bắt đầu “gãy”?

1. AI làm thay đổi tốc độ và vai trò

Ngày nay:

  • PM hoặc engineer có thể dựng prototype rất nhanh, đôi khi nhanh hơn cả việc viết xong một problem statement.
  • Designer cũng không còn chỉ “vẽ màn hình”, mà ngày càng full-stack hơn: prototype, test, thậm chí implement.

Khi tốc độ trở thành yếu tố sống còn, một quy trình tuyến tính, tuần tự bắt đầu trở thành lực cản.

2. “Do less with more” là thực tế không thể tránh

Layoffs, team nhỏ hơn, nhưng:

  • kỳ vọng đầu ra không giảm
  • trách nhiệm mỗi người tăng lên

Trong bối cảnh đó, những bước:

  • nhiều coordination
  • nhiều ritual
  • nhưng không tạo ra giá trị trực tiếp cho trải nghiệm

… dần bị đặt dấu hỏi.

3. Khi “ai cũng làm được thứ gì đó”, craft trở thành khác biệt

AI đã nâng mặt bằng đầu ra: chỉ với vài prompt, ai cũng có thể tạo UI “ổn”.

Vì vậy, giá trị của designer không còn nằm ở việc tạo artifact, mà nằm ở:

  • Taste - chọn cái gì đáng làm
  • Craft - độ tinh tế trong chi tiết
  • Quality - cảm giác sử dụng tổng thể

Nhiều sản phẩm được yêu thích không phải vì research dày, mà vì:

  • dùng mượt
  • phản hồi nhanh
  • có cảm xúc
  • “đã tay, đã mắt”

4. Mỗi project là một bài toán khác nhau

Không có hai dự án nào giống nhau:

  • stakeholder khác
  • ràng buộc kỹ thuật khác
  • timeline khác
  • mức độ mơ hồ khác

Vì vậy, một checklist cố định rất khó tạo ra “great work” trong mọi bối cảnh.

Người dùng không quan tâm bạn có làm journey map hay không.

Họ chỉ quan tâm trải nghiệm cuối cùng có tốt hay không.

“Great work” thực tế thường được tạo ra như thế nào?

Jenny chỉ ra 5 cách phổ biến mà những sản phẩm tốt thường được tạo ra, dù chúng không đi theo design process chuẩn.

1. Bắt đầu từ solution, không phải problem

Đôi khi, chỉ khi thấy một solution prototype, team mới nhận ra:

“À, đây mới là thứ đáng theo đuổi.”

Ví dụ Claude Artifacts bắt đầu từ prototype của researcher.

Designer nhìn thấy tiềm năng, iterate tiếp, rồi launch - và sản phẩm này đã thay đổi cách người ta nhìn về AI:

không chỉ “viết code”, mà là tạo ra thứ tương tác được ngay.

2. Ruthless với chi tiết - iterate chất lượng trong thời gian dài

Với FigJam, sau khi launch, team không vội thêm feature mới mà:

  • tinh chỉnh snapping
  • alignment
  • selection border
  • màu sắc
  • typography
  • toolbar interaction

Đây là vòng lặp chất lượng liên tục, không phải kiểu Double Diamond “xong là xong”.

3. Làm việc dựa trên intuition (trực giác ≠ đoán mò)

Theo Jenny, intuition không phải là cảm tính.

Đó là khả năng:

  • đưa ra quyết định nhanh
  • dựa trên hiểu biết sâu về người dùng và sản phẩm

Intuition được xây từ:

  • feedback thực tế
  • research đã từng làm
  • data, metrics
  • nguyên lý tâm lý & cognitive bias

Mục tiêu là có một “internal model” về người dùng, để:

  • không phải research mọi quyết định nhỏ
  • nhưng vẫn ra quyết định đúng và nhanh

4. Bỏ bước, trộn bước, hoặc tự thiết kế process

Process nên được xem như toolbox, không phải luật cứng.

Ví dụ:

  • Design Sprint 5 ngày → rút còn 3 ngày, tập trung prototype
  • “Working backwards” kiểu Amazon → tại Figma biến thành tweet hoặc headline landing page

Điều quan trọng không phải làm đúng process, mà là tạo được sự hiểu chung và quyết định tốt.

5. Thiết kế chỉ để… làm người ta mỉm cười

Nhiều tính năng FigJam (cursor chat, emotes, stamps…) không đến từ problem statement.

Team chỉ:

  • build thử
  • đem cho mọi người dùng
  • thấy họ cười, vui, thích

Dù còn nhiều lỗi, team biết:

“Cái này có gì đó rất đúng - đáng để theo.”

Góc nhìn từ cộng đồng: đồng thuận, nhưng không mù quáng

Phần bình luận dưới video cho thấy đa số designer đồng tình, nhưng cũng bổ sung những điểm quan trọng.

1. Process không chết - vấn đề là cách dùng

Nhiều người nhấn mạnh:

  • process vẫn cần cho junior, team mới, bài toán phức tạp
  • vấn đề là áp dụng máy móc, coi process là mục tiêu thay vì phương tiện

Process nên là training wheels, không phải chân lý.

2. Artifact ≠ Impact

Một cảm giác phổ biến:

“We ship artifacts, not outcomes.”

Designer bị đánh giá bằng:

  • số framework
  • độ dày deck

thay vì chất lượng trải nghiệm cuối cùng.

3. Senior designer cảm thấy được “giải oan”

Nhiều designer lâu năm chia sẻ:

  • họ đã làm khác process từ lâu
  • nhưng phải “ngụy trang” trực giác bằng ngôn ngữ research

Video này được xem như sự công nhận cho judgment và kinh nghiệm.

4. Lo ngại chính đáng cho junior designer

Câu hỏi lớn:

“Nếu không trust process, junior bám vào đâu?”

Đồng thuận chung:

  • process vẫn cần để học tư duy
  • nhưng phải dạy rõ: process là scaffold tạm thời

5. AI đang phóng đại sự khác biệt

AI không thay thế designer, nhưng làm lộ rõ khoảng cách giữa:

  • người có taste, craft, judgment
  • và người chỉ biết làm theo checklist

Kỹ năng ngày càng quan trọng không phải là làm được gì, mà là:

biết cái gì không nên làm

Kết luận

  • Không tồn tại một design process đúng cho mọi dự án
  • Giá trị của designer không nằm ở việc lặp lại quy trình, mà ở khả năng:
    • chọn đúng công cụ, đúng bước cho đúng bài toán
    • linh hoạt thiết kế process theo ngữ cảnh
    • chịu trách nhiệm cho chất lượng đầu ra (strategy + craft)

Chúng ta đang ở một thời đại đáng sợ nhưng cũng rất thú vị.

Muốn tồn tại và phát triển, designer cần làm điều khó hơn:

Không chỉ trust the process - mà là trust ourselves again.